TAALwerkvormen · Emmauscollege

Taal oefenen terwijl je vakinhoud leert.

De complete webeditie van TAALwerkvormen v11. Vijftien werkvormen voor elk vak, met docentstappen, succescriteria, bewijs van leren, redo en de volledige LLM-prompt.

leerdoel→bewijs van leren→feedback→redo

Achtergrond en aanpak

Vaktaal en vakinhoud horen bij elkaar.

TAALwerkvormen combineert vakgericht taalonderwijs met formatief handelen. De webeditie bewaart de inhoud en opbouw van de oorspronkelijke gids, maar gebruikt de visuele stijl van deze site.

15werkvormkaarten

15volledige LLM-prompts

v11bronversie

2025–2029schooljaarperiode in de gids

Waarom taal in elk vak?

Leerlingen die de vaktaal niet beheersen, begrijpen de lesstof ook niet volledig, ook al lijken ze mee te doen. Een leerling die ‘fotosynthese’ niet kan uitleggen in eigen woorden met de juiste vaktermen, heeft het concept feitelijk niet begrepen. Taal en begrip zijn niet los van elkaar te zien.

Als vakdocent ben je geen taaldocent, maar je bent wél verantwoordelijk voor de vaktaal in jouw domein. Dat betekent concreet: gebruik zelf consequent de vakterm, laat leerlingen verbanden verwoorden, zoals oorzaak-gevolg, voorwaarde en tegenstelling, en corrigeer vage taal door te vragen om de juiste term.

De werkvormen in deze gids zijn zo ontworpen dat taal oefenen en vakinhoud leren samengaan. Elke werkvorm vraagt leerlingen om te verwoorden, te redeneren of te preciseren, niet als extra opdracht, maar als onderdeel van het leerproces zelf.

Formatief werken: zicht houden op begrip

Formatief handelen betekent: tijdens de les zicht houden op wat leerlingen begrijpen, en daar direct op inspelen. Niet wachten tot de toets, maar nu al zien wie het snapt en wie niet. Dat vraagt drie dingen van de docent: weet wat je wilt dat leerlingen leren, maak dat zichtbaar tijdens de les, en doe er iets mee.

Elke werkvormkaart is een formatieve cyclus: leerdoel → bewijs van leren → feedback → redo. De redo-stap is niet optioneel. Pas op het moment dat een leerling zijn werk aanpast op basis van feedback, vindt het leren daadwerkelijk plaats.

Bewijs van leren is niet een toetsscore. Het is zichtbaar in hoe een leerling een redenering opbouwt, welke vaktermen hij gebruikt en of hij zijn twijfel kan benoemen. Let dus niet alleen op het antwoord, maar op de taal waarmee het antwoord wordt gegeven.

Structuur bieden zonder het denken over te nemen

Leerlingen leren meer als ze tijdelijk steun krijgen bij taken die ze nog niet zelfstandig aankunnen. Dat kan een startzin zijn, een zinsframe, een lijst vaktermen of een duidelijke stappenvolgorde. Maar de kern is: de leerling doet het denkwerk zelf. Scaffolding geeft structuur, geen antwoorden.

Elke LLM-prompt in deze gids is op dit principe gebouwd: de prompt levert materiaal en vragen, maar geeft nooit antwoorden of uitleg die het denkwerk van de leerling overbodig maken. De structuur ondersteunt, het denken blijft bij de leerling.

AI-tools gebruiken als materiaalontwerper

Een AI-tool zoals ChatGPT, Claude of Microsoft Copilot kan je helpen om snel lesmateriaal te maken: vragen, werkbladen, voorbeeldantwoorden en zinsframes. De prompts in deze gids zijn klaar voor gebruik. Kopieer, vul de velden [VUL IN] in met jouw vak en concept, en plak ze in het LLM naar keuze.

Elke prompt is opgebouwd rond vier vaste onderdelen: de rol van het AI-model, de kernhandeling die beschermd wordt, een lijst met verboden outputs en een taalmodule met vaktermen, signaalwoorden en zinsframes als docentnotitie.

De output van een AI-tool is altijd een startpunt, geen eindproduct. Beoordeel de output, pas aan waar nodig, en deel de docentnotities, zoals antwoorden en sorteerregels, nooit met leerlingen.

Hoe lees je een werkvormkaart?

Linkerkolom: de werkvorm, doel, stappen, succescriteria, bewijs van leren, doorvraagvragen en variant.

Rechterkolom boven: het prompttype en wat de prompt oplevert.

Rechterkolom onder: de volledige kopieerbare LLM-prompt.

Voer de werkvorm uit zoals beschreven.
Wil je materiaal of vragen genereren? Open de prompt.
Vul de velden [VUL IN] in met jouw vak, concept en klas.
Plak de prompt in ChatGPT, Claude of een ander LLM.
Gebruik de output als slide, werkblad of docentnotities.

Prompttypen

TYPE 2 · ONTWERP vragen en vervolgacties voor slide of bord.

TYPE 3 · MATERIAAL werkblad, kaartjes of frames voor print of slide.

TYPE 1 · DOCENTNOTITIES antwoorden en sorteerregels. Niet tonen aan leerlingen.

Formatief handelen

Drie vragen sturen de keuze.

Waar gaan we naartoe?

Leerdoel en succescriteria delen met leerlingen.

Waar staan we nu?

Bewijs van leren verzamelen: wat zien en horen we?

Wat is de volgende stap?

Feedback geven en handelen: heruitleg, redo of verdieping.

Overzicht

Alle 15 werkvormen.

Klik op een naam om direct naar de volledige kaart te gaan.

Werkvorm	Lesfase	Doel	Tijd	Groep	Taalfocus
Brain dump	Start / herhaling	Voorkennis activeren	5 min	Ind.	vaktaal
Wisbordjes	Instructie	Begrip van iedereen checken	2 min	Klas	precisie
Denken-delen-uitwisselen	Conceptvorming	Redeneren + vaktaal oefenen	5 min	Duo	redeneren
Exit ticket	Einde les	Lesopbrengst meten	3 min	Ind.	verwoorden
Peerfeedback	Verwerking	Kwaliteit herkennen + verbeteren	8 min	Duo	criteria
Conceptmap	Na instructie	Relaties leggen en bewijzen	8 min	Ind.	relaties
Stelling A/B	Discussie	Argumentatie peilen	5 min	Klas	argumenteren
Fout antwoord analyseren	Oefening / na toets	Misconcepties veilig bespreken	5 min	Klas	herstellen
Stoplichtcheck	Halverwege les	Zelfinschatting + differentiatie	2 min	Klas	metacognitie
Transfer-vraag	Verdieping	Kennis toepassen in nieuwe context	8 min	Ind.	toepassen
Mini-quiz	Check	Diagnostisch zicht op begrip	5 min	Ind.	diagnostiek
Herformuleren	Moeilijke stof	Vaktaal scaffolden	5 min	Duo	zinsbouw
Samenvatten in 3 zinnen	Einde blok	Kern selecteren en structureren	5 min	Ind.	structureren
Gallery walk	Verwerking	Kwaliteit herkennen via vergelijken	10 min	Klas	vergelijken
Quick scan 3-2-1	Einde les	Reflectie en diagnostiek	3 min	Ind.	reflecteren

Werkvormkaarten

Werkvorm links. Prompt rechts.

De volledige inhoud van de eerdere gids staat hieronder. Open een kaart voor docentstappen, bewijs, doorvragen en de kopieerbare prompt.

01Brain dump (retrieval)Snel ophalen wat leerlingen (nog) weten en waar hiaten zitten.Start / herhaling5 minInd.vaktaal

DoelSnel ophalen wat leerlingen (nog) weten en waar hiaten zitten.

WanneerStart les • herhalen • voorkennis activeren

Docent zegt (startscript)

‘Pak papier. Schrijf 2 minuten alles op wat je al weet over [CONCEPT]. Gebruik minimaal 2 vaktermen.’
‘Zet bij één item: Zeker zeker / ? twijfel / Fout fout. Kies eerlijk: dit helpt mij jou beter te helpen.’

Beslisregels (als…dan…)

Als >⅓ ‘twijfel/fout’: 60 sec heruitleg met 1 voorbeeld + laat opnieuw 1 item herschrijven (redo).
Als vooral vaktermen ontbreken: geef 3 kernvaktermen op het bord en laat leerlingen 1 zin maken met ‘omdat/daardoor/dus’.

Zo werkt het

Geef een focusvraag (max. 1 zin).
2 minuten: leerlingen schrijven alles op (woorden, schema, voorbeelden).
Laat leerlingen 1 item markeren: zeker / ? twijfel / fout.
Klassikaal: 1 sterk voorbeeld + 1 veelgemaakte fout bespreken.
1 minuut redo: verbeteren/aanvullen met vakterm + signaalwoord.

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik noem minimaal 2 vaktermen correct.
Ik verbind begrippen met een signaalwoord (omdat, waardoor, dus).
Ik label elk item eerlijk: zeker / twijfel / fout.

Doorvraagvragen

Welke 2 begrippen zijn het meest belangrijk en waarom?
Welke relatie (X leidt tot Y) kun je uitleggen?
Wat heb je nodig om van 'twijfel' naar 'zeker' te komen?

Bewijs van leren

Voorkennis, ontbrekende begrippen en misconcepties worden zichtbaar. Noteer welke 2 vaktermen het vaakst ontbreken.

Variant

Laat leerlingen in tweetallen elkaars lijst aanvullen met vaktaal. Of: voorspel 1 examenvraag die bij dit onderwerp past.

TYPE 3 – MATERIAAL

Levert een retrievalset op: focusvraag, vijf retrievalvragen, twee misconceptiestellingen en leerlinginstructie – plus een taalmodule met vaktermen en zinsframes. Alles docentklaar voor slide of print.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch materiaalontwerper voor formatief onderwijs in het voortgezet onderwijs. Je werkt altijd productgericht: elke output is direct inzetbaar als slide, print of docentnotitie.

[CONTEXT]
Werkvorm: Brain dump (retrieval). Fase: ORIENTEREN.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling haalt zelf op wat hij weet, labelt zijn zekerheid en benoemt hiaten. Jij geeft geen antwoorden, geen uitleg, geen samenvattingen.

[HARD VERBODEN]
- Geen antwoorden of uitleg bij vragen.
- Geen ja/nee-vragen.
- Geen aanwijzingen die het ophalen overbodig maken.
- Geen definities of uitleg van de vaktermen.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

BLOK A – FOCUSVRAAG
1 open vraag van maximaal 1 zin. De vraag activeert het hele concept zonder te sturen.

BLOK B – RETRIEVALVRAGEN (5 stuks)
Oplopend in cognitief niveau: begrip (1-2) → relatie (3-4) → toepassing/transfer (5).
Geen antwoorden. Geen hints.

BLOK C – MISCONCEPTIESTELLINGEN (2 stuks)
Twee veelgemaakte foute aannames als bewering. Geen correctie toevoegen – de leerling beslist zelf.

BLOK D – LEERLINGINSTRUCTIE (3 zinnen)
Schrijf alles op wat je weet. Label elk item: zeker / ? twijfel / fout. Wees eerlijk – ook twijfel is waardevolle informatie.

BLOK E – TAALMODULE (altijd meelevereen, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden die passen bij dit concept (bijv. veroorzaakt, hangt af van, leidt tot, is een voorwaarde voor).
3 zinsframes met invulplekken: structuur zonder inhoud, zodat leerlingen zelf formuleren.
Voorbeeld: '_____ hangt samen met _____ omdat _____.'
2 typische taalvaagheden bij dit concept – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN AAN LEERLING.
Voorbeeld: 'het' als verwijzer zonder duidelijk antecedent, of een omschrijving i.p.v. de vakterm.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + concept: _____
Niveau / leerjaar: _____

02Wisbordjes (mini-check)In 30 seconden zicht op begrip van alle leerlingen tegelijk – niet alleen de handopstekers.Instructie2 minKlasprecisie

DoelIn 30 seconden zicht op begrip van alle leerlingen tegelijk – niet alleen de handopstekers.

WanneerTijdens instructie • na voorbeeld • bij overgang naar oefenen

Docent zegt (startscript)

‘Schrijf in één zin het antwoord op: [CHECKVRAAG]. Gebruik de vakterm [X].’
‘3–2–1… laat zien.’

Beslisregels (als…dan…)

Als veel antwoorden vaag (“ding/het/zo”): laat één leerling herschrijven met precieze vakterm + laat iedereen hetzelfde doen (redo).
Als 2–3 veelvoorkomende fouten: noteer ze als A/B/C op het bord en laat leerlingen kiezen welke fout het is + waarom.

Zo werkt het

Stel een vraag met één verdedigbaar antwoord of één redeneerslag.
Leerlingen schrijven individueel – geen overleg.
Op jouw signaal: iedereen tegelijk omhoog.
Scan: wie scoort goed / twijfelt / fout?
Redo (30 sec): herschrijf je antwoord met 1 vakterm + 1 redeneerwoord. Docent kiest vervolg: heruitleg / extra voorbeeld / doorvragen.

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik schrijf mijn antwoord op zonder naar anderen te kijken.
Ik onderbouw mijn antwoord met een vakterm of redenering.
Ik kan zeggen welke stap ik nam.

Doorvraagvragen

Welke stap maakte het verschil?
Kun je je antwoord onderbouwen met een vakterm?
Welke fout zie je in dit alternatieve antwoord?

Bewijs van leren

Directe data: wie snapt de kern en wie heeft ondersteuning nodig. Noteer welke fout het vaakst voorkomt per vraagsoort.

Variant

Laat leerlingen een schema of grafiek tekenen i.p.v. woorden – visueel bewijs van begrip.

TYPE 2 – ONTWERP

Levert drie wisbordjevragen op met docentnotities: type vraag, verwachte fout, correcte redenering en aanbevolen vervolgactie. Klaar voor slide – antwoorden nooit zichtbaar voor leerling.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch vraagontwerper. Je ontwerpt diagnostische wisbordjevragen waarmee een docent in 30 seconden het begrip van een hele klas zichtbaar maakt.

[CONTEXT]
Werkvorm: Wisbordjes. Fase: UITLEG ONTVANGEN.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling kiest het correcte antwoord en onderbouwt met vakterm of redenering. Vragen hebben een scherpe cesuur: een leerling die het begrijpt kiest correct; een leerling die het niet begrijpt kiest de valkuil.

[HARD VERBODEN]
- Geen meerkeuzevragen met meer dan 2 opties.
- Geen reproductievragen (wie / wat / wanneer zonder redenering).
- Geen antwoorden zichtbaar voor de leerling.
- Geen vragen waarbij geluk het antwoord bepaalt.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

Per vraag (3 vragen totaal):

VRAAG [nr] – TYPE: [basis / valkuil / doorvraag]
Vraagtekst: ...
Verplichte onderbouwstarter op slide: 'Ik kies dit omdat ...'
Verplichte vakterm die het antwoord moet bevatten: ...

DOCENTNOTITIE (niet tonen aan leerling):
Meest verwachte fout: ...
Oorzaak van die fout (misconceptie of redeneersprong): ...
Correcte redenering in 2 zinnen: ...
Aanbevolen vervolgactie als >40% fout zit: heruitleg / extra voorbeeld / doorvragen

BLOK E – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden die passen bij dit concept.
3 zinsframes met invulplekken voor de onderbouwstarter.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + concept: _____
Niveau / leerjaar: _____
Leerdoel van dit instructieblok: _____

03Denken - delen - uitwisselenMeer leerlingen laten redeneren en vaktaal gebruiken – niet alleen de snelle handopstekers.Conceptvorming5 minDuoredeneren

DoelMeer leerlingen laten redeneren en vaktaal gebruiken – niet alleen de snelle handopstekers.

WanneerConceptvorming • meningsvorming • bron of tekst bespreken

Docent zegt (startscript)

‘Denk 30 sec stil: wat is jouw antwoord op [VRAAG]? Schrijf 1 reden erbij met “omdat…”.’
‘Bespreek met je buur: maak één gezamenlijk antwoord met één vakterm en één signaalwoord.’

Beslisregels (als…dan…)

Als duo’s vooral antwoorden delen zonder uitleg: verplicht zinsframe ‘Ik denk …, omdat …’ en laat opnieuw delen.
Als uitleg goed is maar vaktaal ontbreekt: geef 2 vaktermen + 2 signaalwoorden en laat antwoord upgraden (redo).

Zo werkt het

Stel een vraag met 'waarom' of 'waardoor'.
30-60 sec individueel denken – stil, geen overleg.
2 min in tweetal bespreken; gebruik een startzin.
Kies bewust 2-3 duo's met uiteenlopende antwoorden.
Redo (30 sec): verbeter je uitleg met 1 vakterm + 1 signaalwoord. Sluit af: 'Dit zijn de criteria voor een sterke uitleg...'

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik gebruik een signaalwoord in mijn redenering (omdat, waardoor, dus).
Ik gebruik minimaal 1 vakterm correct.
Ik noem een bewijs of voorbeeld.

Doorvraagvragen

Wat is je bewijs uit de tekst of bron?
Welke signaalwoorden maken je redenering helder?
Wat maakt uitleg A sterker dan uitleg B?

Bewijs van leren

Je hoort redeneringen, taalgebruik en kwaliteit van onderbouwing. Noteer welke redeneerslAgen het vaakst ontbreken.

Variant

'No hands first': eerst iedereen in duo, daarna pas klassikaal. Zo hoor je meer stemmen.

TYPE 3 – MATERIAAL

Levert een redeneerset op: twee waarom/waardoor-vragen, drie startzinnen voor het duogesprek, twee bewijsstarters, twee redeneerframes en een doorvraag voor de docent. Plus taalmodule. Klaar voor slide of print.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch materiaalontwerper. Je ontwerpt redeneerprikkels voor een denken-delen-uitwisselen-werkvorm. Je levert nooit antwoorden of redeneringen – alleen structuren die de leerling dwingen zelf causaal te denken.

[CONTEXT]
Werkvorm: Denken-delen-uitwisselen. Fase: CONCEPTVORMING.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling verklaart causaal, onderbouwt met bewijs en gebruikt vaktaal. Geen feitenreproductie, geen gesloten vragen.

[HARD VERBODEN]
- Geen antwoorden of uitgewerkte redeneringen.
- Geen ja/nee-vragen.
- Geen samenvattingen van de stof.
- Geen startzinnen die het antwoord al invullen.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

BLOK A – DENKVRAGEN (2 stuks)
Twee waarom- of waardoor-vragen. Geen ja/nee-antwoord mogelijk. Elke vraag vraagt causale redenering.

BLOK B – STARTZINNEN DUOGESPREK (3 stuks)
Structuur zonder inhoud. Elke startzin forceert een redenering.
Voorbeeld: 'Dit werkt zo omdat ...' / 'Ik verwacht dat ... omdat ...' / 'Dit verschilt van X doordat ...'

BLOK C – BEWIJSSTARTERS (2 stuks)
Zinnen die de leerling dwingen bewijs te koppelen aan de redenering.
Voorbeeld: 'Mijn bewijs is ...' / 'Ik zie dit in de bron omdat ...'

BLOK D – REDENEERFRAMES (2 stuks)
Claim-bewijs-redenering als invulstructuur, zonder inhoud.
Voorbeeld: 'Ik claim dat _____, omdat _____. Dit betekent dat _____.'

BLOK E – DOORVRAAG VOOR DOCENT (1 stuk)
Een doorvraag gericht op het meest verwachte oppervlakte-antwoord. DOCENTNOTITIE.

BLOK F – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden die causale redenering markeren.
3 zinsframes met invulplekken.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + concept: _____
Niveau / leerjaar: _____

04Exit ticketCheck wat leerlingen meenemen – en bepaal de volgende stap.Einde les3 minInd.verwoorden

DoelCheck wat leerlingen meenemen – en bepaal de volgende stap.

WanneerLaatste 3-5 minuten van de les

Docent zegt (startscript)

‘Schrijf: (1) wat is de kern van vandaag? (2) één vakterm erbij. (3) één zin met “omdat/daardoor/dus”.’
‘Lever in bij de deur; geen namen nodig als je dat fijner vindt.’

Beslisregels (als…dan…)

Als veel dezelfde ontbrekende stap: start volgende les met 2-min wisbordjes op precies die stap.
Als antwoorden inhoudelijk oké maar taal zwak: plan 3-min herformuleren (zelfde inhoud, betere vaktaal) als starter.

Zo werkt het

Geef 1 vraag passend bij het lesdoel (niet meer).
Leerlingen antwoorden kort: 1-3 zinnen of een schema.
Laat leerlingen zelf labelen: zeker / twijfel / fout.
Sorteer snel in 3 stapels of noteer 2 patronen.
Redo (1 min): voeg 1 vakterm + 1 redeneerwoord toe op basis van 1 tip. Start de volgende les met gerichte terugkoppeling.

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik gebruik minimaal 1 vakterm in mijn antwoord.
Ik gebruik een redeneerwoord (omdat, waardoor, dus).
Ik label eerlijk hoe zeker ik ben.

Doorvraagvragen

Wat is de kern van deze les in één zin?
Welke stap vond je lastig en waarom?
Welke term moet je nog preciezer leren?

Bewijs van leren

Betrouwbaar les-einde-bewijs. Sorteer op 3 patronen: correct-redenering / correct-maar-vaag / misconceptie. Noteer het patroon dat het vaakst voorkomt.

Variant

'2 dingen die ik zeker weet + 1 vraag die ik nog heb.'

TYPE 2 – ONTWERP

Levert 1 exit-ticketvraag op met succescriterium, drie sorteerpatronen voor de docent en een doorvraag voor de volgende les. Sorteerpatronen zijn uitsluitend docentnotities.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch vraagontwerper voor formatief onderwijs. Je ontwerpt exit-ticketvragen die alleen beantwoord kunnen worden als de leerling de redenering echt begrijpt.

[CONTEXT]
Werkvorm: Exit ticket. Fase: REFLECTEREN.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling verwoordt zelf de kern en benoemt wat hij nog niet zeker weet. Geen feitenreproductie. De vraag meet begrip van de redenering, niet van losse termen.

[HARD VERBODEN]
- Niet meer dan 1 vraag.
- Geen vraag die feitenreproductie is (wie / wat / wanneer zonder redenering).
- Geen vraag die zonder begrip van de redenering te beantwoorden is.
- Geen modelantwoord voor de leerling.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

BLOK A – EXIT-TICKETVRAAG
1 vraag. Het succescriterium van een goed antwoord bevat altijd: minimaal 1 vakterm + minimaal 1 redeneerwoord.

BLOK B – SUCCESCRITERIUM IN LEERLINGTAAL (max. 2 bullets)
Wat maakt een antwoord goed genoeg? In de taal van de leerling.

BLOK C – SORTEERPATRONEN VOOR DOCENT – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN
Goed: leerling doet dit ...
Deels: leerling mist dit ...
Misconceptie: leerling denkt dat ...
Voorbeeld van 'klinkt goed maar is vaag': ...
Voorbeeld van 'kort maar inhoudelijk correct': ...

BLOK D – DOORVRAAG VOLGENDE LES – DOCENTNOTITIE
1 doorvraag voor de volgende les op basis van het meest verwachte patroon.

BLOK E – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden die passen bij dit concept.
3 zinsframes voor het antwoord van de leerling.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + leerdoel van deze les: _____
Niveau / leerjaar: _____

05Peerfeedback met 'feed forward'Leerlingen leren kwaliteit herkennen en hun werk daadwerkelijk verbeteren.Verwerking8 minDuocriteria

DoelLeerlingen leren kwaliteit herkennen en hun werk daadwerkelijk verbeteren.

WanneerTijdens verwerken • conceptversie • schrijf- of uitwerkopdrachten

Docent zegt (startscript)

‘Ruil werk. Gebruik de checklist. Schrijf: 1 sterk punt + 1 volgende stap die je partner meteen kan uitvoeren.’
‘Maker: kies één tip en voer die nu uit (redo).’

Beslisregels (als…dan…)

Als feedback te algemeen (“goed/duidelijk”): verplicht bewijszin ‘Ik zie … omdat …’ + voorbeeld van één goede feedbackzin op bord.
Als tips niet worden verwerkt: maak redo verplicht met tijd (2 min) en laat ‘voor/na’-verschil zien bij 1 leerlingwerk (anoniem).

Zo werkt het

Deel 2-4 succescriteria + 1 voorbeeldwerk met een bewuste taalzwakheid.
Leerling A geeft feedback aan B: 1 sterk punt + 1 concrete volgende stap.
B herhaalt feedback in eigen woorden: 'Dus ik ga ...'
B past direct 1 onderdeel aan (redo).
Redo-check: B laat de aangepaste zin/regel zien. Docent checkt kort: 'Welke tip heb je verwerkt?'

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik benoem welk criterium sterk is met bewijs.
Ik formuleer een concrete volgende stap (niet: 'meer uitleg').
Ik gebruik een vakterm of signaalwoord in mijn feedback.

Doorvraagvragen

Welk criterium scoort al goed – wat is het bewijs?
Wat is de kleinste aanpassing met het grootste effect?
Welke zin kun je herschrijven met een vakterm of signaalwoord?

Bewijs van leren

Je ziet of feedback wordt omgezet in actie. Feedbackframe bevat altijd: 'welke vakterm ontbreekt?' en 'welk signaalwoord kan erbij?'

Variant

Feedbackframe: 'Ik zie ..., omdat ...; Volgende stap: ...'

TYPE 2 – ONTWERP

Levert een feedbackstructuur op: succescriteria, feedbackframe met taalcriteria, een voorbeeldwerk met gemarkeerde taalzwakheid en leerlinginstructie. Klaar voor print.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch ontwerper voor peerfeedback. Je bouwt een feedbackstructuur waarmee leerlingen elkaars werk beoordelen op criteria – en daarna direct verbeteren. Je geeft nooit modelantwoorden.

[CONTEXT]
Werkvorm: Peerfeedback met feed forward. Fase: OEFENEN.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling herkent kwaliteit aan criteria, formuleert een concrete volgende stap en verwerkt die direct. Taalfocus: vaktermen en signaalwoorden zijn altijd onderdeel van het feedbackframe.

[HARD VERBODEN]
- Geen modelantwoord of correctie van het voorbeeldwerk.
- Geen beoordeling of score.
- Geen vage feedback ('kan beter', 'meer uitleg').
- Het voorbeeldwerk bevat geen perfecte uitwerking.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

BLOK A – SUCCESCRITERIA (2-4 stuks in leerlingtaal)
Elk criterium is observeerbaar: wat zie of hoor je als het goed is?

BLOK B – FEEDBACKFRAME MET TAALCRITERIA
Invulstructuur met verplichte taalvragen:
'Criterium [X]: ik zie dat ... / Sterk punt: ... / Volgende stap: ...'
Verplichte vraag 1: 'Welke vakterm ontbreekt hier?'
Verplichte vraag 2: 'Welk signaalwoord kan de redenering helderder maken?'

BLOK C – VOORBEELDWERK MET TAALZWAKHEID
1 anoniem voorbeeldwerk van gemiddelde kwaliteit.
Markeer 1 taalzwakheid met [LET OP]: vage verwijzer, ontbrekend signaalwoord of ontbrekende vakterm.
Geen correctie. Leerling benoemt de zwakheid zelf.

BLOK D – LEERLINGINSTRUCTIE (4 zinnen)
Hoe gebruik je het frame? Wat lever je in als bewijs? Wat doe je met de tip?

BLOK E – DOORVRAAGVRAGEN VOOR DOCENT (2 stuks) – DOCENTNOTITIE

BLOK F – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden die passen bij dit concept.
3 zinsframes voor het feedbackframe.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + opdracht + beoordelingscontext: _____
Niveau / leerjaar: _____

06Conceptmap met verbindingswoordenRelaties leggen tussen begrippen – inhoud, taal en redeneren tegelijk.Na instructie8 minInd.relaties

DoelRelaties leggen tussen begrippen – inhoud, taal en redeneren tegelijk.

WanneerNa instructie • samenvatten • voorbereiding toets of transfer

Docent zegt (startscript)

‘Zet de 6 kernbegrippen neer. Trek pijlen en schrijf op elke pijl een verbindingswoord: veroorzaakt/leidt tot/omdat/waardoor.’
‘Kies één pijl en schrijf er een volledige uitlegzin bij.’

Beslisregels (als…dan…)

Als kaarten losse woorden blijven: eis minimaal 4 gelabelde relaties (geen lege lijnen) + 1 voorbeeldzin.
Als relaties fout zijn: kies 1 vaak fout pijltje en bespreek klassikaal met “Wat moet er staan zodat het klopt?” (redo).

Zo werkt het

Geef 8-12 kernbegrippen (of laat leerlingen ze zelf kiezen).
Leerlingen leggen verbindingen met pijlen + verbindingswoorden.
Vergelijk in duo's: welke verbinding is het sterkst bewijsbaar?
Docent bespreekt 1 misconceptie-verbinding klassikaal.
Redo: leerlingen verbeteren 1 pijl en onderbouwen met een zinsframe.

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik gebruik een verbindingswoord bij elke pijl.
Ik kan de sterkste verbinding bewijzen met een voorbeeld.
Ik verbeter 1 pijl op basis van de klassikale bespreking.

Doorvraagvragen

Waarom hoort dit verbindingswoord hier?
Welke pijl is het meest bewijsbaar vanuit de les?
Welke verbinding mis je nog om het verhaal rond te maken?

Bewijs van leren

Je ziet begrip van samenhang; misconcepties in relaties worden zichtbaar. Noteer de 3 meest gemaakte verbindingsfouten.

Variant

Laat leerlingen een 'top-3 verbindingen' markeren en toelichten.

TYPE 3 – MATERIAAL

Levert een conceptmap-bouwset op: begrippenlijst, verbindingswoorden, zinsframes voor onderbouwing, een foutieve verbinding als discussiestarter en een duo-checkvraag. Klaar voor print.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch materiaalontwerper. Je levert losse bouwstenen voor een conceptmap – geen kant-en-klare kaart. De leerling legt zelf de verbindingen en onderbouwt die keuze.

[CONTEXT]
Werkvorm: Conceptmap met verbindingswoorden. Fase: NA INSTRUCTIE.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling kiest een verbindingswoord, tekent de pijlrichting en onderbouwt waarom deze verbinding klopt. Geen ingevulde relaties, geen rangschikking.

[HARD VERBODEN]
- Geen kaart met ingevulde relaties of pijlen.
- Geen uitleg van welke begrippen bij elkaar horen.
- Geen rangschikking of volgorde in de begrippenlijst.
- Geen voorbeeldkaart die leerlingen kunnen kopiëren.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

BLOK A – KERNBEGRIPPEN (10 stuks)
Puur als ongeordende lijst. Geen groepering, geen volgorde, geen toelichting.

BLOK B – VERBINDINGSWOORDEN (4-6 stuks)
Woorden die een relatie uitdrukken: veroorzaakt / hangt af van / leidt tot / maakt mogelijk dat / is een voorwaarde voor / staat in spanning met.

BLOK C – ZINSFRAMES VOOR ONDERBOUWING (3 stuks)
Invulstructuur zonder inhoud.
Voorbeeld: '_____ hangt samen met _____ omdat _____.'
Voorbeeld: '_____ leidt tot _____, waardoor _____.'
Voorbeeld: '_____ is een voorwaarde voor _____, want _____.'

BLOK D – FOUTIEVE VERBINDING ALS DISCUSSIESTARTER
1 onjuiste verbinding als zin. Label: [KLOPT DIT?]. Geen correctie.

BLOK E – DUO-CHECKVRAAG
1 vraag: welke verbinding is het sterkst bewijsbaar vanuit de les?

BLOK F – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden die relaties markeren.
3 aanvullende zinsframes.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + concept: _____
Niveau / leerjaar: _____

07Stelling kiezen (A/B) + onderbouwenSnel peilen van begrip en kwaliteit van argumentatie.Discussie5 minKlasargumenteren

DoelSnel peilen van begrip en kwaliteit van argumentatie.

WanneerStart discussie • interpretatievraag • moreel of maatschappelijk thema

Docent zegt (startscript)

‘Kies A of B. Schrijf: “Ik kies …, omdat …” (minimaal 1 vakterm).’
‘Luister naar een tegenargument en voeg één zin toe: “Toch kies ik …, want …”.’

Beslisregels (als…dan…)

Als het meningen blijven: stop en eis bewijs uit bron/tekst/les (“Waar zie je dat?”).
Als argumenten goed maar taal rommelig: laat herformuleren met 2 signaalwoorden (bijv. “ten eerste… bovendien…”).

Zo werkt het

Formuleer een stelling met keuze A/B (of eens/oneens).
Leerlingen kiezen individueel en noteren 1 argument.
Laat 2 leerlingen met verschillende keuzes toelichten.
Klas reageert: 'Welke onderbouwing is sterker en waarom?'
Redo (30 sec): verbeter je argument met 1 stuk bewijs + 1 signaalwoord. Vat samen: criteria voor sterke onderbouwing.

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik onderbouw mijn keuze met een argument + bewijs.
Ik benoem en weerleg 1 tegenargument.
Ik gebruik een vakterm in mijn redenering.

Doorvraagvragen

Welk bewijs ondersteunt je standpunt?
Welke tegenwerping verwacht je – en hoe weerleg je die?
Welke vakterm maakt je uitleg preciezer?

Bewijs van leren

Je ziet denkstappen, misconcepties en kwaliteit van argumentatie. Noteer welk argumenttype het vaakst ontbreekt.

Variant

Gebruik hoeken in het lokaal: A / B / twijfel – leerlingen bewegen, daarna onderbouwen.

TYPE 3 – MATERIAAL

Levert een stellingsset op: stelling met twee verdedigbare posities, typen tegenwerpingen met weerlegframes, criteria voor sterke onderbouwing en doorvragen per positie. Klaar voor slide.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch materiaalontwerper voor argumentatieve werkvormen. Je ontwerpt stellingen waarbij beide posities verdedigbaar zijn – het gaat om de kwaliteit van de onderbouwing, niet om het juiste antwoord.

[CONTEXT]
Werkvorm: Stelling A/B. Fase: OEFENEN.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling kiest positie A of B, onderbouwt met bewijs + redenering, en wijst het alternatief af met reden. Jij kiest nooit.

[HARD VERBODEN]
- Geen voorkeur voor A of B, geen 'juist antwoord'.
- Geen inhoudelijke argumenten die de keuze voor de leerling maken.
- Geen uitleg van het thema.
- Geen stellingen waarbij 1 positie overduidelijk sterker is.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

BLOK A – STELLING MET TWEE POSITIES
1 scherpe stelling. Benoem als: A: ... / B: ...
Beide posities zijn verdedigbaar met vakkennis.

BLOK B – TYPEN TEGENWERPINGEN PER POSITIE (geen inhoudelijke argumenten)
Type tegenwerping: bewijs / definitie / uitzondering / gevolg
Weerlegframe: 'Dit klopt niet, want _____ / Maar als je kijkt naar _____, dan ...'

BLOK C – CRITERIA VOOR STERKE ONDERBOUWING (2-3 stuks in leerlingtaal)
Wat maakt een argument sterk? Observeerbaar en in de taal van de leerling.

BLOK D – DOORVRAAG PER POSITIE VOOR DOCENT (1 per positie) – DOCENTNOTITIE
Gericht op de redenering achter de keuze, niet op het standpunt zelf.

BLOK E – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden voor argumentatie (hoewel, toch, echter, daarentegen).
3 zinsframes voor onderbouwing en weerlegging.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + thema / concept: _____
Niveau / leerjaar: _____

08Fout antwoord analyserenMisconcepties expliciet maken – zonder leerlingen te beschamen.Oefening / na toets5 minKlasherstellen

DoelMisconcepties expliciet maken – zonder leerlingen te beschamen.

WanneerTijdens oefenen • na toetsvraag • bij hardnekkige fouten

Docent zegt (startscript)

‘Hier staat een fout antwoord. Zoek: wáár gaat het mis? Omcirkel de fout en schrijf: “Dit klopt niet, omdat …”.’
‘Schrijf daarna de verbeterstap: “Het moet …, want …”.’

Beslisregels (als…dan…)

Als leerlingen alleen zeggen “het is fout” zonder reden: geef keuzehulp: fout zit in (vakterm / stap / conclusie) en laat opnieuw uitleggen.
Als misconceptie breed: plan 3-min mini-instructie + 1 nieuwe vergelijkbare vraag als redo.

Zo werkt het

Toon een anoniem fout antwoord (of veelgemaakte fout).
Vraag: 'Wat is hier al goed?' (veilige start).
Vraag: 'Waar gaat het mis? Welke stap of aanname klopt niet?'
Laat leerlingen een verbeterde versie maken.
Redo (30 sec): schrijf de verbeterde versie en markeer welke stap je aanpaste. Koppel aan succescriterium: 'Dus: altijd eerst ...'

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik benoem welke stap of aanname ontbreekt.
Ik schrijf een verbeterde versie in eigen woorden.
Ik koppel de verbetering aan het succescriterium.

Doorvraagvragen

Welke aanname klopt niet?
Welke stap ontbreekt?
Hoe zou je dit uitleggen aan een leerling uit klas 1?

Bewijs van leren

Je ontdekt de onderliggende denkfout en kunt gericht bijsturen. Noteer welke stap of aanname het vaakst ontbreekt.

Variant

Laat leerlingen 2 foute antwoorden vergelijken: welke is 'beter fout' en waarom?

TYPE 3 – MATERIAAL

Levert een foutanalyse-set op: realistisch fout antwoord, wat er al klopt, drie sturende vragen, succescriterium voor de verbeterde versie en herstelframes voor de docent. Klaar voor slide of print.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch materiaalontwerper. Je maakt realistisch fout materiaal dat leerlingen veilig kunnen analyseren. Jij corrigeert nooit – de leerling bouwt de correctie zelf.

[CONTEXT]
Werkvorm: Fout antwoord analyseren. Fase: OEFENEN / NA TOETS.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling benoemt welke stap of aanname ontbreekt en schrijft een verbeterde versie in eigen woorden. Geen correct antwoord als model – alleen vragen die richting de fout sturen.

[HARD VERBODEN]
- Geen correct antwoord of modelversie voor de leerling.
- Geen directe aanwijzing waar de fout zit – alleen vragen ernaar.
- Geen karikatuurantwoord (te overduidelijk fout).
- Geen antwoord dat de leerling kan invullen door één woord te veranderen.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

BLOK A – FOUT ANTWOORD
1 realistisch fout antwoord op een vraag over het opgegeven concept.
Label: [ANONIEM LEERLINGANTWOORD].
Het fout antwoord is realistisch: het klinkt plausibel maar bevat een specifieke denkfout.

BLOK B – WAT KLOPT ER AL (2 stuks)
Label: [WAT IS AL GOED?].

BLOK C – STURENDE VRAGEN (3 stuks)
Label per vraag: [ZOEK DE FOUT – vraag 1 / 2 / 3].
Geen correctie, alleen vragen die richting de denkfout sturen.

BLOK D – SUCCESCRITERIUM VOOR DE VERBETERDE VERSIE
1 zin in leerlingtaal: wanneer is de verbeterde versie goed genoeg?

BLOK E – HERSTELFRAMES – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN
'Mijn aanname was _____, maar _____, omdat _____.'
'De juiste stap is _____, want _____.'

BLOK F – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden voor herstelredenering.
3 zinsframes voor de verbeterde versie.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + concept + type vraag: _____
Niveau / leerjaar: _____

09Stoplichtcheck (zelfinschatting)Leerlingen leren monitoren – jij ziet direct wie hulp nodig heeft.Halverwege les2 minKlasmetacognitie

DoelLeerlingen leren monitoren – jij ziet direct wie hulp nodig heeft.

WanneerHalverwege les • voor zelfstandig werken • na instructieblok

Docent zegt (startscript)

‘Kies kleur: groen = ik kan het uitleggen, oranje = ik twijfel, rood = ik snap het nog niet.’
‘Schrijf één zin: “Ik ben … omdat …” en één hulpvraag: “Ik heb nodig …”.’

Beslisregels (als…dan…)

Als veel oranje/rood: vorm 2 groepen (groen helpt oranje met zinsframes; rood krijgt korte heruitleg).
Als vooral “ik weet het niet”-taal: geef vraagstarter ‘Ik snap stap … niet, omdat …’ en laat opnieuw formuleren.

Zo werkt het

Leerlingen tonen groen / oranje / rood (kaartje of vingers).
Vraag aan rood/oranje: 'Ik loop vast bij ...' (kies uit 5 opties).
Bied 2 routes: heruitlegtafel of extra oefenopgave.
Groen krijgt verdiepingsvraag of transfervraag.
Redo (2 min): oranje/rood doet 1 oefenstap of vraagt 1 verduidelijking. Na 5 min opnieuw checken.

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik benoem wat precies onduidelijk is (woord / stap / verband / uitleg / toepassing).
Ik kies de route die bij mijn onduidelijkheid past.
Ik kan na de route uitleggen wat ik nu beter begrijp.

Doorvraagvragen

Wat maakt je oranje: begrip of toepassing?
Welke stap lukt nog niet?
Welke hulpbron helpt het meest: voorbeeld, stappenplan of samen oefenen?

Bewijs van leren

Snelle data + leerlingen oefenen metacognitie. Noteer de verdeling rood/oranje/groen en welk type onduidelijkheid het vaakst wordt benoemd.

Variant

Koppel aan keuzekaart: Route A (basis) / Route B (verdieping).

TYPE 2 – ONTWERP

Levert drie gedifferentieerde routes op: keuzezinnen voor de stoplichtcheck, rood-route (herstructureer), oranje-route (gestructureerde oefening) en groen-route (transfer). Klaar voor slide of keuzekaart.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch ontwerper voor gedifferentieerde leerroutes. Je ontwerpt drie routes bij een stoplichtcheck: elke route sluit aan op een specifiek type onduidelijkheid. Geen antwoorden in een van de routes.

[CONTEXT]
Werkvorm: Stoplichtcheck. Fase: OEFENEN.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling benoemt zelf wat onduidelijk is (begrip of toepassing) en kiest de route die bij hem past. Groen is niet makkelijker – het vraagt transfer. Rood is niet minder – het herstructureert begrip stap voor stap.

[HARD VERBODEN]
- Geen antwoorden in een van de routes.
- Groen mag niet reproduceerbaar zijn zonder begrip van de redenering.
- Rood mag niet stigmatiserend zijn – het is een waardevolle route.
- Geen routes waarbij leerlingen de uitkomst kunnen raden zonder begrip.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

BLOK A – KEUZEZINNEN VOOR SLIDE
'Ik loop vast bij ...' met 5 opties: woord / stap / verband / uitleg / toepassing.

BLOK B – ROOD-ROUTE: ik snap het nog niet
3 omschrijvingen als keuze: is het onduidelijk bij begrip / bij een stap / bij toepassing?
1 herstructureer-opdracht van maximaal 3 stappen – zonder antwoorden.

BLOK C – ORANJE-ROUTE: ik snap het gedeeltelijk
1 gestructureerde oefening stap voor stap, zonder antwoorden.
Elke stap heeft een invulplek die de leerling dwingt te redeneren.

BLOK D – GROEN-ROUTE: ik snap het
1 transfervraag in een nieuwe context.
Niet reproduceerbaar zonder begrip van de redenering.

BLOK E – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden die passen bij dit concept.
3 zinsframes per route.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Concept + leerdoel: _____
Vak + niveau / leerjaar: _____

10Transfer-vraagKennis toepassen in een nieuwe context – zicht op echt begrijpen.Verdieping8 minInd.toepassen

DoelKennis toepassen in een nieuwe context – zicht op echt begrijpen.

WanneerVerdieping • einde hoofdstuk • voorbereiding PTA

Docent zegt (startscript)

‘Pas het idee toe in deze nieuwe situatie: [NIEUWE CONTEXT]. Schrijf: “Dit is hetzelfde als …, want …”.’
‘Voeg één verschilzin toe: “Hier is het anders omdat …”.’

Beslisregels (als…dan…)

Als leerlingen terugvallen op het oude voorbeeld: laat ze eerst 2 kenmerken van de nieuwe context benoemen (woordenlijst) en dán pas antwoorden.
Als toepassing lukt maar uitleg mist: verplicht zinsframes met signaalwoorden (dus/daardoor/tenzij) en redo.

Zo werkt het

Geef een nieuwe situatie (casus, artikel, foto, grafiek).
Vraag: 'Welke concepten passen hierop en waarom?'
Leerlingen noteren 2 concepten + 1 redeneringszin.
Bespreek 2 verschillende aanpakken klassikaal.
Redo: leerlingen voegen 1 extra vakterm toe.

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik benoem welk concept past en waarom (niet alleen het label).
Mijn redenering bevat claim + bewijs + redenering.
Ik benoem wat anders is dan de standaardsituatie.

Doorvraagvragen

Welke gelijkenis / verschil zie je met het voorbeeld uit de les?
Welke concepten zijn relevant en welke niet – en waarom?
Wat is je claim + bewijs + redenering?

Bewijs van leren

Je ziet of leerlingen 'snappen' i.p.v. alleen reproduceren. Noteer welk concept leerlingen het vaakst verkeerd toepassen.

Variant

Laat leerlingen zelf een transfervraag ontwerpen voor een ander vak.

TYPE 3 – MATERIAAL

Levert drie transfercasussen op in een gescheiden leerling- en docentversie: casusschets, transfervraag en per casus een docentnotitie met verwachte misconceptie en doorvraag.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch materiaalontwerper. Je genereert nieuwe contexten voor transfervragen – de leerling herkent zelf welk concept past en onderbouwt die keuze. Geen uitwerkingen of aanwijzingen welk concept past.

[CONTEXT]
Werkvorm: Transfervraag. Fase: TOEPASSEN.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling kiest welk concept past, onderbouwt (claim + bewijs + redenering) en benoemt wat anders is dan de standaardsituatie. Geen casussen uit het leerboek.

[HARD VERBODEN]
- Geen uitwerkingen of modelantwoorden.
- Geen casussen uit het leerboek of bekende voorbeelden uit de les.
- Geen aanwijzingen welk concept past.
- Geen casussen waarbij het concept overduidelijk is zonder redenering.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

Drie casussen: A (concept werkt volledig) / B (concept werkt gedeeltelijk) / C (concept werkt niet).

Per casus – LEERLINGVERSIE:
Situatieschets: 3-5 zinnen, volledig nieuw, niet uit het leerboek.
Transfervraag: 'Welk concept zie je hier? Wat is je claim, je bewijs en je redenering?'

Per casus – DOCENTNOTITIE (niet tonen aan leerling):
Welk concept matcht – en waarom A / gedeeltelijk B / niet C.
Verwachte misconceptie bij deze casus.
Doorvraag gericht op de redenering, niet op het antwoord.

BLOK D – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden voor transferredenering.
3 zinsframes voor claim-bewijs-redenering.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + concept: _____
Niveau / leerjaar: _____

11Mini-quiz (3 vragen)Diagnostisch zicht op waar begrip breekt.Check5 minInd.diagnostiek

DoelDiagnostisch zicht op waar begrip breekt.

WanneerNa instructie • voor zelfstandig werk • herhaling

Docent zegt (startscript)

‘Beantwoord 3 korte vragen. Zet bij elke vraag: Zeker zeker / ? twijfel.’
‘Kies één vraag en schrijf je denkstap: “Ik kies …, omdat …”.’

Beslisregels (als…dan…)

Als scores oké maar uitleg zwak: bespreek niet het antwoord maar de redeneerzin; laat iedereen één zin verbeteren (redo).
Als 1 vraag massaal fout: maak die vraag het startpunt van een korte fout-antwoord-analyse.

Zo werkt het

3 vragen: reproductie → inzicht → toepassing.
Individueel maken, geen overleg.
Antwoorden tonen (wisbordje of app).
Bespreek vraag 2 of 3 – hier breekt begrip.
Redo (1 min): verbeter je antwoord op de lastigste vraag met 1 zinsframe. Leerlingen labelen: welke vraag vond ik het lastigst?

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik beantwoord alle drie vragen zonder overleg.
Bij vraag 3 gebruik ik een redeneerwoord in mijn antwoord.
Ik label eerlijk welke vraag het lastigst was.

Doorvraagvragen

Welke stap is lastig?
Waarom is de valkuiloptie verleidelijk?
Welke regel of redenering helpt om dit goed te krijgen?

Bewijs van leren

Diagnostisch: je ziet exact waar begrip hapert. Noteer de verdeling fouten per vraagsoort (reproductie / inzicht / toepassing).

Variant

Laat leerlingen zelf een distractor bedenken voor vraag 2.

TYPE 2 – ONTWERP

Levert drie diagnostische vragen op (reproductie / inzicht / toepassing) met docentnotities: correct antwoord, valkuil, redenering en een lakmoesvraag. Antwoorden uitsluitend als docentnotitie.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch vraagontwerper. Je ontwerpt een diagnostische mini-quiz van 3 vragen waarmee de docent precies ziet waar begrip hapert. Antwoorden zijn uitsluitend docentnotities.

[CONTEXT]
Werkvorm: Mini-quiz. Fase: OEFENEN / CHECK.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling beantwoordt alle drie vragen en labelt bij welke vraag zijn redenering stopt. Vraag 1 is reproductie, vraag 2 vraagt inzicht, vraag 3 vraagt toepassing. Hier breekt begrip – dat wil je zien.

[HARD VERBODEN]
- Antwoorden nooit zichtbaar voor de leerling.
- Vraag 2 heeft maximaal 2 opties.
- Geen drie reproductievragen.
- Geen vragen waarbij de volgorde het antwoord verraadt.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

VRAAG 1 – REPRODUCTIE
Vraagtekst: ...
DOCENTNOTITIE: correct antwoord + meest verwachte fout.

VRAAG 2 – INZICHT
Vraagtekst met 2 opties: ...
DOCENTNOTITIE: welke optie is de valkuil + oorzaak van die keuze.

VRAAG 3 – TOEPASSING
Open vraagtekst: ...
DOCENTNOTITIE: correcte redenering in max. 2 zinnen.
Taalcriterium: antwoord bevat minimaal 1 vakterm + 1 redeneerwoord.

LAKMOESVRAAG – DOCENTNOTITIE, NIET DELEN
'Wie vraag 3 goed heeft maar vraag 2 fout, begrijpt X maar mist Y.'

BLOK E – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden die passen bij dit concept.
3 zinsframes voor het antwoord op vraag 3.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + concept: _____
Niveau / leerjaar: _____

12Herformuleren met startzinnenVaktaal en redeneerstructuur scaffolden – taalsteun voor alle leerlingen.Moeilijke stof5 minDuozinsbouw

DoelVaktaal en redeneerstructuur scaffolden – taalsteun voor alle leerlingen.

WanneerBij moeilijke stof • abstracte begrippen • schrijfopdrachten

Docent zegt (startscript)

‘Herschrijf deze zin/antwoord zodat hij preciezer wordt. Gebruik een startzin: “Dit betekent dat … / Dit komt doordat …”.’
‘Vervang vage woorden (dit/ding/het) door vaktermen.’

Beslisregels (als…dan…)

Als leerlingen betekenis veranderen: laat ze eerst onderstrepen wat hetzelfde moet blijven (inhoud), daarna pas herschrijven.
Als zinnen nog steeds vaag: geef 2 verplichte vaktermen + 1 signaalwoord en laat opnieuw formuleren (redo).

Zo werkt het

Geef 2-3 startzinnen (bijv. 'Dit betekent dat ... / Hieruit volgt dat ...')
Leerlingen herformuleren een uitleg met die startzinnen.
Duo-check: is de vaktaal kloppend + is de logica helder?
Deel 1 sterk voorbeeld klassikaal.
Redo: voeg 1 signaalwoord toe + vervang 1 vaag woord door vakterm.

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik gebruik alle drie verplichte vaktermen.
Ik gebruik minimaal 1 signaalwoord.
Mijn uitleg klopt zonder de startzin – de structuur draagt de inhoud.

Doorvraagvragen

Welke woorden maken het vaktaal?
Welke stap ontbreekt nog in de redenering?
Kun je hetzelfde zeggen met andere woorden en blijft het kloppen?

Bewijs van leren

Je ziet of leerlingen concepten kunnen verwoorden – niet alleen reproduceren. Noteer welke startzin het vaakst leeg blijft.

Variant

Laat leerlingen zelf een startzin toevoegen die andere leerlingen helpt.

TYPE 3 – MATERIAAL

Levert een taalsteun-set op: vijf startzinnen, drie verplichte vaktermen, een taalstructuursjabloon met invulplekken en een bewust zwak voorbeeld. Geen volledig modelantwoord – voorkomt kopieergedrag.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch materiaalontwerper voor taalscaffolding. Je levert structuur voor formuleren – geen antwoorden. De leerling schrijft een eigen uitleg met de startzinnen en vaktermen. Jij geeft nooit een volledig modelantwoord.

[CONTEXT]
Werkvorm: Herformuleren met startzinnen. Fase: UITLEG / OEFENEN.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling schrijft een eigen uitleg met de startzinnen en vaktermen – niet door een AI-tekst aan te passen. Het taalstructuursjabloon heeft invulplekken, geen volledig antwoord.

[HARD VERBODEN]
- Geen uitleg van het concept zelf.
- Geen startzinnen die het antwoord al invullen.
- Geen volledig modelantwoord dat leerlingen kunnen kopiëren.
- Geen correctie van taalfouten in het zwakke voorbeeld – alleen labelen.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

BLOK A – STARTZINNEN (5 stuks)
Structuur zonder inhoud. Elke startzin forceert een andere denkbeweging.
Verplicht aanwezig: 'Dit betekent dat ...' / 'Hieruit volgt dat ...' / 'Een voorbeeld hiervan is ...' / 'Dit verschilt van X doordat ...' / 'De relatie tussen X en Y is ...'

BLOK B – VERPLICHTE VAKTERMEN (3 stuks)
De leerling gebruikt ze alle drie in zijn uitleg.

BLOK C – TAALSTRUCTUURSJABLOON MET INVULPLEKKEN
Geen volledig antwoord. Alleen structuur:
Zin 1 (kern): _____ betekent dat _____.
Zin 2 (verklaring): Dit komt doordat _____.
Zin 3 (voorbeeld): Een voorbeeld hiervan is _____.
Redo-instructie: voeg 1 signaalwoord toe + vervang 1 vaag woord door vakterm.

BLOK D – BEWUST ZWAK VOORBEELD
1 zwak antwoord met 2 gemarkeerde zwakheden. Label: [WAT ONTBREEKT?].
Geen correctie – de leerling benoemt zelf.

BLOK E – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden die redeneerstructuur markeren.
3 aanvullende zinsframes.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + concept: _____
Niveau / leerjaar: _____

13Samenvatten in 3 zinnenDe kern selecteren en structureren – leerlingen kiezen wat echt belangrijk is.Einde blok5 minInd.structureren

DoelDe kern selecteren en structureren – leerlingen kiezen wat echt belangrijk is.

WanneerEinde blok of les • voorbereiding toets • herhaling

Docent zegt (startscript)

‘Schrijf 3 zinnen: (1) kernidee, (2) belangrijke uitleg, (3) gevolg/toepassing. Gebruik 2 vaktermen.’
‘Gebruik minimaal één signaalwoord: omdat/daardoor/dus.’

Beslisregels (als…dan…)

Als leerlingen details opsommen: geef richtvraag “Als je maar één ding mocht onthouden, wat is dat?” en laat zin 1 opnieuw schrijven.
Als structuur ontbreekt: geef vaste sjabloon op bord (Kern–Uitleg–Gevolg) en redo 2 min.

Zo werkt het

3 zinnen: kern / uitleg / voorbeeld.
Duo-check op criteria: volledigheid en correcte vaktaal.
Klas: 1 sterk voorbeeld + 1 tip bespreken.
Redo: verbeter via checklist – niet via modelantwoord.
Redo (30 sec): verbeter 1 zin met een vakterm of signaalwoord. Bewaar als leerkaart voor de volgende les.

Succescriteria (leerlingtaal)

Kernzin: bevat het centrale begrip + 1 vakterm.
Uitlegzin: bevat een signaalwoord (omdat / waardoor / dus).
Voorbeeldzin: concreet en bewijsbaar.

Doorvraagvragen

Welke zin is echt de kern?
Welke vakterm mist er nog?
Welke voorbeeldzin bewijst begrip?

Bewijs van leren

Wat leerlingen als kern zien – en of ze essentieel van bijzaak onderscheiden. Noteer welk zintype het vaakst ontbreekt of het zwakst is.

Variant

3 naar 1 superzin: samenvattingen samenvoegen tot 1 perfecte zin.

TYPE 3 – MATERIAAL

Levert een samenvattingsscaffold op: zinssjabloon met invulplekken, succescriteria, bewust zwak voorbeeld en duo-check. Geen volledig modelantwoord – voorkomt kopieergedrag.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch materiaalontwerper voor schrijfscaffolding. Je levert een samenvattingssjabloon met invulplekken – geen volledig antwoord. De leerling selecteert zelf de kern en formuleert zelf de drie zinnen.

[CONTEXT]
Werkvorm: Samenvatten in 3 zinnen. Fase: REFLECTEREN.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling onderscheidt hoofdzaak van bijzaak en verwoordt de kern in eigen taal met relevante vaktermen. Geen samenvatting die de leerling kan kopiëren.

[HARD VERBODEN]
- Geen uitleg van de lesstof.
- Geen volledig modelantwoord – alleen zinssjabloon met invulplekken.
- Zwak voorbeeld niet corrigeren – alleen labelen.
- Geen samenvattingen die de leerling woordelijk kan overnemen.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

BLOK A – ZINSSJABLOON MET INVULPLEKKEN (geen volledig antwoord)
Kernzin: _____ is een proces / concept / principe waarbij _____.
Uitlegzin: Dit werkt doordat _____.
Voorbeeldzin: Je ziet dit wanneer _____.
Redo-instructie: voeg 1 signaalwoord toe + controleer of elke zin een vakterm bevat.

BLOK B – SUCCESCRITERIA IN LEERLINGTAAL (3 bullets, 1 per zintype)

BLOK C – BEWUST ZWAK ANTWOORD
Label: [WAT ONTBREEKT?]. Geen correctie – leerling benoemt zelf.

BLOK D – DUO-CHECKLIST (2 vragen)
Gericht op: hoofdzaak vs. bijzaak + aanwezigheid vaktaal.

BLOK E – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden die structuurzinnen markeren.
3 aanvullende zinsframes.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + concept + lesinhoud (kort): _____
Niveau / leerjaar: _____

14Gallery walk (voorbeelden beoordelen)Kwaliteit herkennen door vergelijken – leerlingen worden eigenaar van criteria.Verwerking10 minKlasvergelijken

DoelKwaliteit herkennen door vergelijken – leerlingen worden eigenaar van criteria.

WanneerVerwerking • na een schrijf- of uitwerkopdracht

Docent zegt (startscript)

‘Loop langs de voorbeelden. Vul per voorbeeld in: 1 bewijszin “Ik zie … omdat …” en 1 tip “Voeg … toe aan …”.’
‘Kies daarna één tip die jij in je eigen werk gaat verwerken (redo).’

Beslisregels (als…dan…)

Als feedback oppervlakkig: bespreek 1 post-it en verbeter die klassikaal naar criteriataal; laat leerlingen daarna 1 post-it herschrijven.
Als leerlingen vooral inhoud beoordelen i.p.v. taal/structuur: wijs expliciet op criteria (vaktermen, signaalwoorden, opbouw) en laat opnieuw kijken.

Zo werkt het

4-6 anonieme voorbeeldwerken ophangen – kwaliteitsverschil zit in precisie, vaktaal en logische opbouw.
Leerlingen lopen rond met checklist (2 criteria).
Per voorbeeld: 1 sterk punt + 1 tip op post-it.
Bespreek het sterkste voorbeeld klassikaal.
Redo: pas eigen werk aan op basis van wat je zag.

Succescriteria (leerlingtaal)

Ik benoem aan welk criterium ik iets herken met bewijs.
Mijn tip is concreet: 'Voeg [vakterm] toe aan zin 2.'
Ik pas mijn eigen werk aan op basis van 1 tip.

Doorvraagvragen

Welke keuze maakt dit voorbeeld sterk?
Welke fout zie je het vaakst?
Welke tip ga jij verwerken in je eigen werk?

Bewijs van leren

Kwaliteitsbesef en criteriagebruik worden zichtbaar. Noteer welk voorbeeld het vaakst als sterkst wordt aangewezen en welke tip het vaakst wordt gegeven.

Variant

Digitale gallery op Canva Whiteboard met sticky notes en feedbackframes.

TYPE 2 – ONTWERP

Levert een gallery walk-set op: drie anonieme voorbeeldwerken van oplopende kwaliteit (geen labels), een checklist, feedbackframe en een lakmoesvraag als docentnotitie. Klaar voor print.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch ontwerper. Je bouwt een gallery walk-set: anonieme voorbeeldwerken van oplopende kwaliteit, een checklist en een feedbackframe. Jij geeft geen rangschikking of kwaliteitslabel.

[CONTEXT]
Werkvorm: Gallery walk. Fase: OEFENEN.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling herkent aan criteria waarom voorbeeld A sterker is dan B en formuleert een concrete volgende stap voor zichzelf. Kwaliteitsverschil zit in precisie, vaktaal, signaalwoorden en logische opbouw – niet alleen in inhoud.

[HARD VERBODEN]
- Geen ranglijst of kwaliteitslabel bij de voorbeeldwerken.
- Geen correctie van de zwakte in het voorbeeld.
- Geen overduidelijk kwaliteitsverschil – het moet subtiel zijn.
- Geen voorbeeldwerken die identiek van kwaliteit zijn.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

BLOK A – DRIE ANONIEME VOORBEELDWERKEN
Van oplopende kwaliteit. Geen labels, geen indicatie van kwaliteit.
Kwaliteitsverschil zit in: precisie van vaktaal / aanwezigheid signaalwoorden / logische opbouw.

BLOK B – CHECKLIST (2 criteria in leerlingtaal)
Elk criterium is observeerbaar: wat zie je als het goed is?

BLOK C – FEEDBACKFRAME
'Criterium [X]: ik zie ... omdat ... / Sterk punt: ... / Volgende stap: ...'

BLOK D – LAKMOESVRAAG – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN
Welk voorbeeld kan iemand nabootsen zonder het concept te begrijpen?

BLOK E – DOORVRAAGVRAGEN VOOR DOCENT (2 stuks) – DOCENTNOTITIE
Bij het meest oppervlakkige oordeel.

BLOK F – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden die kwaliteit markeren.
3 zinsframes voor het feedbackframe.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + opdracht + 2 criteria: _____
Niveau / leerjaar: _____

15Quick scan 3-2-1Snelle reflectie en diagnostiek – leerling en docent krijgen een helder beeld.Einde les3 minInd.reflecteren

DoelSnelle reflectie en diagnostiek – leerling en docent krijgen een helder beeld.

WanneerEinde les • einde week • na project of toets

Docent zegt (startscript)

‘Schrijf: 3 dingen die je hebt geleerd, 2 dingen die nog lastig zijn, 1 scherpe vraag.’
‘Je vraag start met: Hoe… / Waarom… / Wat als…’

Beslisregels (als…dan…)

Als vragen te breed zijn: laat leerlingen hun vraag verkleinen door één vakterm toe te voegen + één situatie te noemen.
Als veel dezelfde oefenpunten: start volgende les met 1 gerichte mini-quiz of wisbordjes op dat punt.

Zo werkt het

3 dingen die ik heb geleerd.
2 dingen die ik nog wil oefenen.
1 vraag die ik nog heb.
Docent clustert de vragen in 3 stapels: begrip / toepassing / overig.
Redo (30 sec): maak je vraag scherper met 'Hoe…/Waarom…/Wat als…'. Volgende les starten met de top-vragen.

Succescriteria (leerlingtaal)

Mijn 3 dingen bevatten minimaal 1 vakterm.
Mijn vraag begint met 'Hoe ...', 'Waarom ...' of 'Wat als ...'
Ik ben eerlijk over wat ik nog niet zeker weet.

Doorvraagvragen

Welke 2 zijn echt lastig – en wat heb je nodig?
Is je vraag over begrip of over toepassing?
Welke vraag is het belangrijkst voor de toets?

Bewijs van leren

Lesopbrengst + leerbehoeften in één keer zichtbaar. Cluster in 3 stapels: begrip / toepassing / overig. Noteer de top-3 vragen voor de volgende les.

Variant

3 termen, 2 relaties, 1 open vraag – meer vakinhoudelijk gericht.

TYPE 2 – ONTWERP (docentgericht)

Levert een kijkwijzer en cluster-sorteerformat op voor de docent: keuzekaartjes leeropbrengst, vraag-scherpmaakstructuur voor de slide en sorteerregels per stapel. Uitsluitend docentnotities.

Volledige LLM-prompt

[ROL]
Jij bent een vakdidactisch ontwerper voor reflectie-instrumenten. Je ontwerpt een kijkwijzer en sorteerformat voor de quick scan 3-2-1 – uitsluitend voor de docent als diagnostisch instrument.

[CONTEXT]
Werkvorm: Quick scan 3-2-1. Fase: REFLECTEREN.
Kernhandeling die je beschermt: de leerling benoemt wat hij leerde, wat hij nog niet zeker weet, en maakt dat scherp in één concrete vraag. De docent gebruikt de output om de volgende les te starten.

[HARD VERBODEN]
- Geen uitleg, antwoorden of beoordelingen voor de leerling.
- Geen vragen die te breed zijn om te beantwoorden.
- De sorteerregels zijn uitsluitend docentnotities.

[OUTPUTFORMAT – lever precies dit op, in deze volgorde]

BLOK A – KIJKWIJZER MET PLACEHOLDERS (voor slide)
Keuzekaartjes leeropbrengst: 3 opties in leerlingtaal.
Oefenpunten-kaartjes: 3 opties in leerlingtaal.
Vraag-scherpmaakstructuur: 'Is dit een begrips- of toepassingsvraag?'
Verplichte startzin voor de vraag: 'Hoe ...' / 'Waarom ...' / 'Wat als ...'

BLOK B – CLUSTER-SORTEERFORMAT – DOCENTNOTITIE
Stapel 1: begrip – wat leerlingen typisch hier noemen.
Stapel 2: toepassing – wat leerlingen typisch hier noemen.
Stapel 3: overig – wat hier thuishoort en waarom.
Vervolgactie per stapel: heruitleg / extra oefening / apart bespreken.

BLOK C – TOP-3 VERWACHTE VRAGEN – DOCENTNOTITIE
De drie vragen die bij dit concept het vaakst gesteld worden.
Per vraag: aanbevolen aanpak voor de volgende les.

BLOK D – TAALMODULE (altijd meeleveren, voor de docent)
6 vaktaalwoorden: als losse lijst, geen definities.
4 signaalwoorden die passen bij dit concept.
3 zinsframes voor de 3 dingen die ik heb geleerd.
2 typische taalvaagheden – DOCENTNOTITIE, NIET TONEN.

[INPUT – vul in voor gebruik]
Vak + concept / leerdoel: _____
Niveau / leerjaar: _____










Aanbevolen bronnen

Herkomst

Waar zijn deze keuzes op gebaseerd?

De gids combineert vakgericht taalonderwijs, formatief handelen, scaffolding en feedback. Op de bronnenpagina staat de oorspronkelijke literatuurlijst naast de bredere onderbouwing van EAI.

Bekijk bronnen en onderbouwing