01 / Eerst voorspellen
€ 1.000 wordt € 2.000.
Dat duurt 12 jaar.
Het bedrag groeit exponentieel. Hoelang duurt het daarna om van € 2.000 naar € 4.000 te groeien?
Precies 12 jaar.
Bij exponentiële groei hoort bij iedere verdubbeling dezelfde tijd. Dat gaan we onderzoeken, niet alleen aannemen.
02 / Wat weet je al?
Drie vragen over groeifactoren.
Zet je antwoord eerst in je hoofd klaar. Op het teken: allemaal tegelijk 1–4 vingers omhoog.
Vraag A
Een hoeveelheid groeit 3% per jaar. Wat is g?
C. Je houdt 100% en krijgt 3% erbij: 1,03.
Vraag B
Een hoeveelheid daalt 15% per uur. Wat is g?
B. Na ieder uur blijft 85% over: 0,85.
Vraag C
De groeifactor per dag is 1,10. Wat is die per week?
C. Zeven dagen na elkaar: 1,107 ≈ 1,95.
03 / Vandaag
Drie dingen die je straks kunt.
Begrijpen
Wat betekent de tijd?
Leg uit wat een verdubbelings- of halveringstijd is en waarom de beginwaarde die tijd niet verandert.
Berekenen
Je kent g.
Bereken met je GR hoeveel tijd nodig is om te verdubbelen of te halveren.
Omgekeerd
Je kent T.
Bereken vanuit de gegeven tijd de groeifactor per tijdseenheid.
04 / Onderzoeken
Wat verandert er? Wat blijft gelijk?
Experiment 1 / Verdubbelen
Een bedrag verdubbelt in 12 jaar. Kost de volgende verdubbeling evenveel tijd?
Voorspel eerst. Zet daarna de meetpunten aan.
Klik op een punt in de grafiek of op een tabelrij om de bijbehorende waarde te bekijken.
Grafiek en tabel horen bij elkaar
| Jaar | Hoeveelheid |
|---|
05 / Verklaren
Steeds een andere toename. Toch dezelfde tijd.
Lineaire groei
Er komt telkens evenveel bij.
N = b + a · t
Een vaste absolute toename per jaar. Een volgende verdubbeling duurt dan langer.
Exponentiële groei
Je vermenigvuldigt steeds met dezelfde factor.
N = b · gt
Een vaste procentuele verandering per jaar. Iedere verdubbeling duurt even lang.
Waarom valt de beginwaarde weg?
Deel beide kanten door b (met b > 0).
2 = gT
De beginwaarde staat niet meer in de vergelijking. Alleen de groeifactor bepaalt de verdubbelingstijd.
06 / Ik doe het voor
5% groei per jaar. Wanneer verdubbeld?
Spaargeld
Een bedrag groeit ieder jaar met 5%. Bereken de verdubbelingstijd in één decimaal.
Uitwerking
07 / Wij doen het samen
Een stad groeit 8% per jaar.
Na hoeveel jaar is het aantal inwoners verdubbeld? Vul samen de ontbrekende stappen in.
Vergelijk je aanpak
Zo kan het.
g = 1,08
1,08t = 2
f(x) = 1.08^x en h(x) = 2
t ≈ 9,0 jaar
Controle: 1,089 ≈ 2.
Bespreek eerst je stappen. Daarna verschijnt hier de uitwerking.
08 / Hetzelfde idee, de andere kant op
Wat betekent halveren?
Een medicijn neemt ieder uur met 15% af.
Hoeveel uur duurt het tot nog maar de helft aanwezig is?
0,85t = 0,5
Snijpunt met y = 0,5: t ≈ 4,3 uur.
Vergelijk de twee begrippen
Verdubbelen
gT = 2
Groeifactor groter dan 1.
Halveren
gT = 0,5
Groeifactor tussen 0 en 1.
09 / Omgekeerd rekenen
Je kent de tijd. Wat is de groeifactor?
Eerst
De groeifactor was bekend.
Je zocht de tijd.
Nu
De tijd is bekend.
Je zoekt de groeifactor.
Cesium-137
De halveringstijd is ongeveer 30 jaar.
Met hoeveel procent neemt de hoeveelheid per jaar af? Welke vergelijking voer je in op NumWorks?
Voer in: f(x)=x30 en h(x)=0,5. Of gebruik Vergelijkingen.
g = 0,51/30 ≈ 0,97716
De jaarlijkse afname is ongeveer 2,28%. Een negatieve oplossing hoort niet bij een groeifactor.
10 / Begripscheck
Wat heb je begrepen?
Iedereen tegelijk antwoorden
Een hoeveelheid verdubbelt iedere 6 jaar. De beginwaarde is 500.
Hoe groot is de hoeveelheid na 18 jaar?
D. In 18 jaar zijn er drie verdubbelingen: 500 → 1.000 → 2.000 → 4.000.
Zoek de fout
Een hoeveelheid neemt per uur 15% af.
Een leerling schrijft:
0,15t = 0,5
Wat gaat er mis? Verbeter de vergelijking.
11 / Jij doet het
Nu zelf.
Maak de opgaven. Schrijf je vergelijking en een passende conclusie op. Controleer pas daarna je antwoord.
Opgave 1
Een bevolking groeit met 2,5% per jaar.Bereken de verdubbelingstijd.
Opgave 2
Een auto verliest 18% van zijn waarde per jaar.Bereken de halveringstijd.
Opgave 3
Een bacteriecultuur verdubbelt iedere 8 dagen.Bereken de groeifactor per dag en per week.
Opgave 4 · Uitdaging
Jodium-131 heeft een halveringstijd van 8 dagen.Na hoeveel hele dagen is er voor het eerst minder dan 1% over?
12 / Exit ticket
Laat zien wat je zelf kunt.
Werk zonder overleg of uitgewerkte voorbeelden. Laat ook je aanpak zien.
Exit ticket · zonder hulp
Laat zien wat je kunt.
1. Een hoeveelheid groeit 30% per uur. Bereken de verdubbelingstijd.
2. Een stof heeft een halveringstijd van 12 jaar. Hoeveel procent neemt de hoeveelheid per jaar af?
3. Waar of niet waar: een grotere beginwaarde geeft een langere verdubbelingstijd. Leg uit.
1. 1,30t = 2, dus t ≈ 2,6 uur.
2. g = 0,51/12 ≈ 0,94387, dus circa 5,61% afname per jaar.
3. Niet waar. Bij een vaste groeifactor blijft de verdubbelingstijd gelijk, ongeacht de beginwaarde.