×2Verdubbelen & halverenWISKUNDE A · 5 HAVO
00:00

01 / Eerst voorspellen

€ 1.000 wordt € 2.000.
Dat duurt 12 jaar.

Het bedrag groeit exponentieel. Hoelang duurt het daarna om van € 2.000 naar € 4.000 te groeien?

Kies eerst zelf. Op het teken van je docent: iedereen tegelijk 1, 2, 3 of 4 vingers omhoog. Waarom kies je dit antwoord?

Precies 12 jaar.

Bij exponentiële groei hoort bij iedere verdubbeling dezelfde tijd. Dat gaan we onderzoeken, niet alleen aannemen.

02 / Wat weet je al?

Drie vragen over groeifactoren.

Zet je antwoord eerst in je hoofd klaar. Op het teken: allemaal tegelijk 1–4 vingers omhoog.

Vraag A

Een hoeveelheid groeit 3% per jaar. Wat is g?

C. Je houdt 100% en krijgt 3% erbij: 1,03.

Vraag B

Een hoeveelheid daalt 15% per uur. Wat is g?

B. Na ieder uur blijft 85% over: 0,85.

Vraag C

De groeifactor per dag is 1,10. Wat is die per week?

C. Zeven dagen na elkaar: 1,107 ≈ 1,95.

03 / Vandaag

Drie dingen die je straks kunt.

Begrijpen

Wat betekent de tijd?

Leg uit wat een verdubbelings- of halveringstijd is en waarom de beginwaarde die tijd niet verandert.

Berekenen

Je kent g.

Bereken met je GR hoeveel tijd nodig is om te verdubbelen of te halveren.

Omgekeerd

Je kent T.

Bereken vanuit de gegeven tijd de groeifactor per tijdseenheid.

Je begint met
N = b · gt

04 / Onderzoeken

Wat verandert er? Wat blijft gelijk?

Eerst voorspellen

Experiment 1 / Verdubbelen

Een bedrag verdubbelt in 12 jaar. Kost de volgende verdubbeling evenveel tijd?

Voorspel eerst. Zet daarna de meetpunten aan.

Exponentieel
Precies 12 jaar. Bij exponentiële groei blijft de tijd voor een volgende verdubbeling gelijk. De hoeveelheid die erbij komt, wordt wel steeds groter.

Klik op een punt in de grafiek of op een tabelrij om de bijbehorende waarde te bekijken.

1,05946
€ 1.000
VerdubbelingstijdNog verborgenWat verwacht je?

Grafiek en tabel horen bij elkaar

JaarHoeveelheid

05 / Verklaren

Steeds een andere toename. Toch dezelfde tijd.

Lineaire groei

Er komt telkens evenveel bij.

N = b + a · t

Een vaste absolute toename per jaar. Een volgende verdubbeling duurt dan langer.

Exponentiële groei

Je vermenigvuldigt steeds met dezelfde factor.

N = b · gt

Een vaste procentuele verandering per jaar. Iedere verdubbeling duurt even lang.

Waarom valt de beginwaarde weg?

2b = b · gT

Deel beide kanten door b (met b > 0).

2 = gT

De beginwaarde staat niet meer in de vergelijking. Alleen de groeifactor bepaalt de verdubbelingstijd.

06 / Ik doe het voor

5% groei per jaar. Wanneer verdubbeld?

Spaargeld

Een bedrag groeit ieder jaar met 5%. Bereken de verdubbelingstijd in één decimaal.

Werk eerst uit welke vergelijking je moet oplossen. Gebruik daarna je NumWorks.

Uitwerking

1Groeifactor:
2Vergelijking:
3NumWorks:
4Snijpunt:
5Conclusie:

Open de NumWorks-simulator ↗

07 / Wij doen het samen

Een stad groeit 8% per jaar.

Na hoeveel jaar is het aantal inwoners verdubbeld? Vul samen de ontbrekende stappen in.

Groeifactor:
Vergelijking: = 2
NumWorks: f(x) = en h(x) =
Snijpunt: x ≈
Conclusie:

Vergelijk je aanpak

Zo kan het.

g = 1,08

1,08t = 2

f(x) = 1.08^x en h(x) = 2

t ≈ 9,0 jaar

Controle: 1,089 ≈ 2.

Bespreek eerst je stappen. Daarna verschijnt hier de uitwerking.

08 / Hetzelfde idee, de andere kant op

Wat betekent halveren?

Een medicijn neemt ieder uur met 15% af.

Hoeveel uur duurt het tot nog maar de helft aanwezig is?

g = 0,85. Ieder uur blijft 85% over.

0,85t = 0,5

Snijpunt met y = 0,5: t ≈ 4,3 uur.

Vergelijk de twee begrippen

Verdubbelen

gT = 2

Groeifactor groter dan 1.

Halveren

gT = 0,5

Groeifactor tussen 0 en 1.

09 / Omgekeerd rekenen

Je kent de tijd. Wat is de groeifactor?

Eerst

De groeifactor was bekend.

Je zocht de tijd.

1,05t = 2

Nu

De tijd is bekend.

Je zoekt de groeifactor.

g30 = 0,5

Cesium-137

De halveringstijd is ongeveer 30 jaar.

Met hoeveel procent neemt de hoeveelheid per jaar af? Welke vergelijking voer je in op NumWorks?

Voer in: f(x)=x30 en h(x)=0,5. Of gebruik Vergelijkingen.

g = 0,51/30 ≈ 0,97716

De jaarlijkse afname is ongeveer 2,28%. Een negatieve oplossing hoort niet bij een groeifactor.

10 / Begripscheck

Wat heb je begrepen?

Iedereen tegelijk antwoorden

Een hoeveelheid verdubbelt iedere 6 jaar. De beginwaarde is 500.

Hoe groot is de hoeveelheid na 18 jaar?

D. In 18 jaar zijn er drie verdubbelingen: 500 → 1.000 → 2.000 → 4.000.

Zoek de fout

Een hoeveelheid neemt per uur 15% af.

Een leerling schrijft:

0,15t = 0,5

Wat gaat er mis? Verbeter de vergelijking.

Er blijft 85% over, niet 15%. De groeifactor is 0,85. Dus: 0,85t = 0,5.

11 / Jij doet het

Nu zelf.

Maak de opgaven. Schrijf je vergelijking en een passende conclusie op. Controleer pas daarna je antwoord.

Opgave 1

Een bevolking groeit met 2,5% per jaar.

Bereken de verdubbelingstijd.

1,025t = 2. Antwoord: ongeveer 28,1 jaar.

Opgave 2

Een auto verliest 18% van zijn waarde per jaar.

Bereken de halveringstijd.

0,82t = 0,5. Antwoord: ongeveer 3,5 jaar.

Opgave 3

Een bacteriecultuur verdubbelt iedere 8 dagen.

Bereken de groeifactor per dag en per week.

Per dag: 21/8 ≈ 1,0905. Per week: 27/8 ≈ 1,8340.

Opgave 4 · Uitdaging

Jodium-131 heeft een halveringstijd van 8 dagen.

Na hoeveel hele dagen is er voor het eerst minder dan 1% over?

Los op: 0,5t/8 < 0,01. De grens ligt op t ≈ 53,15 dagen. Voor het eerst na 54 hele dagen.

12 / Exit ticket

Laat zien wat je zelf kunt.

Werk zonder overleg of uitgewerkte voorbeelden. Laat ook je aanpak zien.

Exit ticket · zonder hulp

Laat zien wat je kunt.

1. Een hoeveelheid groeit 30% per uur. Bereken de verdubbelingstijd.

2. Een stof heeft een halveringstijd van 12 jaar. Hoeveel procent neemt de hoeveelheid per jaar af?

3. Waar of niet waar: een grotere beginwaarde geeft een langere verdubbelingstijd. Leg uit.

1. 1,30t = 2, dus t ≈ 2,6 uur.

2. g = 0,51/12 ≈ 0,94387, dus circa 5,61% afname per jaar.

3. Niet waar. Bij een vaste groeifactor blijft de verdubbelingstijd gelijk, ongeacht de beginwaarde.